Niezwykłe odkrycie w Biurze Rzeczy Znalezionych!

0

Skradzione w 1999 roku Popiersie Józefa Szalaya autorstwa Alfreda Dauna, które odlano w brązie w 1885 roku w Wiedniu, zostało po siedemnastu latach odnalezione w Biurze Rzeczy Znalezionych w Ożarowie Mazowieckim. Do zlokalizowania utraconej rzeźby i jej odzyskania przyczynił się Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów.

Osobą sportretowaną był Józef Szalay (1802-1876), polski wydawca i urzędnik pochodzenia węgierskiego, założyciel uzdrowiska w Szczawnicy, odziedziczonej po ojcu, i  prekursor spływów przełomem Dunajca w Pieninach, jak głosił napis na tablicy wmurowanej w ścianę kaplicy cmentarnej. Zakłady Zdrojowe w Szczawnicy, którym dał początek, przekazał testamentem na własność Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie. Ta zaś, w celu upamiętnienia hojnego darczyńcy i inicjatora rozkwitającego kurortu, ze składek „gości znajdujących tu pomoc i wytchnienie” zamówiła jego popiersie u krakowskiego rzeźbiarza i profesora Akademii Sztuk Pięknych Alfreda Dauna (1876-1922). Brązowy biust, warsztatowo znakomity, umieszczony na marmurowej podstawie i ustawiony na kamiennym postumencie, niewysokim, pięknie zarysowanym, zwieńczonym głowicą i łagodnie rozszerzającym się w dół ku cokołowi oraz opatrzonym fundacyjną inskrypcją,  zdobił przez lata Park Zdrojowy w Szczawnicy.

1. Popiersie Józefa Szalaya (Fot. Biuro Rzeczy Znalezionych w Ożarowie Mazowieckim)

2. Fragment rzeźby sygnowany przez autora (Fot. Biuro Rzeczy Znalezionych w Ożarowie Mazowieckim)

Popiersie Szalaya zniknęło z parku w nocy z 23 na 24 marca 1999 roku. Komisariat Policji w Krościenku, który wszczął dochodzenie, zgłosił informację o kradzieży do Katalogu skradzionych i zaginionych dóbr kultury. Katalog ten po wejściu w życie obowiązującej od 2003 roku ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przekształcił się zgodnie z zapisami ustawy w Krajowy wykaz zabytków skradzionych lub wywiezionych za granice niezgodnie z prawem. Od lipca 2005 roku wykaz był już dostępny w Internecie www.skradzionezabytki.pl. Skradzioną rzeźbę zarejestrowano pod nr karty 2872 (PC00542).

Chociaż informacje o powstaniu bazy danych, jej prowadzeniu i przekształceniach oraz zamieszczeniu w Internecie były sukcesywnie przekazywane policji, to jednak do pracowników Komisariatu Policji w Izabelinie prawdopodobnie nie dotarły. Gdy opisywana rzeźba znalazła się w ich rękach, zwrócili się za pośrednictwem prasy lokalnej do czytelników z prośbą o pomoc w jej zidentyfikowaniu: „Komisariat Policji w Izabelinie informuje, iż̇ znaleziono popiersie z metalu koloru ciemnego wysokości 80 cm. Na lewym boku podstawy znajduje się napis »Guss C. Turbain Wien«, a na prawym »Modelował: Alfred Daun w Krakowie 1884 rok«. Osoby, które rozpoznają̨ swą własność́ lub mogą̨ wskazać́ źródło pochodzenia w/w przedmiotu proszone są̨ o kontakt z Komisariatem Policji w Izabelinie”  („Listy do Sąsiada” luty-marzec 2007).

3. Pomnik Józefa Szalaya w Parku Zdrojowym w Szczawnicy.

Minęły lata nim znalazła się osoba, która mogła na ten apel odpowiedzieć. Była nią studentka Uniwersytetu Jagiellońskiego pisząca pracę o Alfredzie Daunie. Przeszukując Internet natrafiła na udostępnione w sieci pismo gminy Izabelin. Skojarzyła ona opis rzeźby i jej fotografię ze stratą zarejestrowaną w Krajowym wykazie zabytków skradzionych lub wywiezionych za granice niezgodnie z prawem i powiadomiła Dział Analiz Kryminalnych w Narodowym Instytucie Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów.

Instytut chciał skontaktować się z pracownikami Komisariatu Policji w Izabelinie, ale okazało się, że placówka ta została zlikwidowana. Pozostawało jedynie zwrócić się do Komendy Powiatowej Policji dla Powiatu Warszawskiego Zachodniego z siedzibą w Starych Babicach z prośbą o ustalenie losów popiersia od 2007 roku do chwili obecnej. Dzięki postępowaniu wyjaśniającemu wszczętemu przez funkcjonariuszy ze Starych Babic ustalono, że rzeźba w 2007 roku została przekazana do Biura Rzeczy Znalezionych Powiatu Warszawskiego Zachodniego z siedzibą w Ożarowie Mazowieckim. Pomimo upływu czasu można było żywić nadzieję, że nadal się tam znajduje. Jeśli nie, to przynajmniej będzie wiadomo, gdzie została przekazana. W odpowiedzi na wystane zapytanie Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów otrzymał nie tylko wiadomość, że Popiersie Józefa Szalaya znajduje się w zasobach Biura od 16 marca 2007 roku, ale do tej wiadomości dołączono także trzy aktualne zdjęcia rzeźby.

O ustaleniu miejsca przechowywania skradzionego pomnika Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów powiadomił Komendę Główną Policji.  NIMOZ otrzymał z KGP drogą oficjalną zawiadomienie, że poszukiwania Popiersia Józefa Szalaya zostały odwołane.

Maria Romanowska-Zadrożna